สวพส. ขยายองค์ความรู้ปรับระบบเกษตรบนพื้นที่สูง สู่เกษตรที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ลดการเผา แก้ปัญหา PM 2.5 อย่างยั่งยืนในอำเภอแม่แจ่ม

วันที่ 11 กุมภาพันธ์ 2569 สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (องค์การมหาชน) หรือ สวพส. เดินหน้าขยายองค์ความรู้และนวัตกรรมการปรับระบบเกษตรบนพื้นที่สูงให้สอดคล้องกับบริบทภูมิสังคม มุ่งสู่การพัฒนาเกษตรที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมอย่างครบวงจรและยั่งยืน เพื่อลดการเผาในภาคเกษตรและแก้ไขปัญหาฝุ่นควัน PM 2.5 ในพื้นที่สูงภาคเหนือตอนบน โดยจัดกิจกรรมถ่ายทอดและแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ณ บ้านกองแขกใต้ ตำบลกองแขก อำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่

กิจกรรมดังกล่าวมุ่งถ่ายทอดองค์ความรู้จากงานวิจัย นวัตกรรม และประสบการณ์จริงของเกษตรกรต้นแบบ สู่การปรับระบบการผลิตทางการเกษตรบนพื้นที่สูงให้เกิดประสิทธิภาพ ลดการเผา และสามารถอยู่ร่วมกับทรัพยากรธรรมชาติได้อย่างสมดุล โดยเน้นการออกแบบระบบเกษตรที่สร้างรายได้ ควบคู่กับการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมในระยะยาว

สวพส. ขับเคลื่อนการดำเนินงานพัฒนาพื้นที่สูงอย่างเป็นระบบ โดยผ่านกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชน หน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน และเครือข่ายต่าง ๆ เพื่อสร้างสมดุลด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม โดยใช้การปรับระบบเกษตรที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมเป็นกลไกสำคัญในการเพิ่มรายได้ ลดการเผา ลดจุดความร้อน (Hotspot) และพื้นที่เผาไหม้ (Burn Scar) บนพื้นที่สูง

ในพื้นที่อำเภอแม่แจ่ม สวพส. ได้นำ “เสาวรสเหลืองหวานน้ำผึ้ง” ซึ่งเป็นพืชเศรษฐกิจมูลค่าสูง มาใช้เป็นพืชทางเลือกสำคัญในการปรับระบบการผลิตทางการเกษตรบนพื้นที่สูง เนื่องจากเป็นพืชที่เหมาะสมกับสภาพภูมิอากาศ ให้ผลผลิตในระยะเวลาสั้น มีศักยภาพด้านตลาด และสามารถสร้างรายได้อย่างต่อเนื่องให้แก่เกษตรกร อีกทั้งยังเอื้อต่อการจัดการแปลงเกษตรแบบไม่ใช้การเผา โดยสามารถปลูกทดแทนพืชเชิงเดี่ยวเดิม และเชื่อมโยงกับการปลูกพืชทางเลือกอื่นภายใต้ระบบเกษตรที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมได้อย่างเป็นระบบ

ภายในกิจกรรมมีการนำเสนอเสาวรสเหลืองหวานน้ำผึ้งในฐานะพืชทางเลือกระยะสั้นที่เหมาะสมต่อการปรับระบบการผลิตบนพื้นที่สูง ซึ่งสามารถบริหารจัดการแปลงโดยไม่ต้องใช้การเผาเตรียมพื้นที่ และสามารถบูรณาการร่วมกับพืชทางเลือกและกิจกรรมทางการเกษตรที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมได้อย่างมีประสิทธิภาพ และการบรรยายพิเศษหัวข้อ “กลยุทธ์การตลาดเสาวรส” โดยผู้แทนจากภาคเอกชนผู้ส่งออกเสาวรส เพื่อเสริมสร้างความเข้าใจและความมั่นใจให้กับเกษตรกรเกี่ยวกับความต้องการเสาวรสในตลาด รวมถึงการเสวนาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในหัวข้อ “เสาวรสกับพืชทางเลือกระยะสั้น : โอกาสและแนวทางการพัฒนาบนพื้นที่สูง” ร่วมกับนักวิชาการ นักวิจัย และเกษตรกรต้นแบบจากอำเภอแม่แจ่มและอำเภออมก๋อย

กิจกรรมยังเชื่อมโยงองค์ความรู้สู่การปฏิบัติจริง ผ่านฐานการเรียนรู้ด้านการปรับระบบเกษตรที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม อาทิ การเลี้ยงผึ้งโพรงในแปลงเสาวรส การจัดการดินและการใช้ชีวภัณฑ์ การทำปุ๋ยหมัก การจัดแปลงเสาวรส และการปลูกพืชทางเลือกใต้ค้างเสาวรส เช่น โกโก้ แมคคาเดเมีย และกาแฟ เพื่อให้ผู้เข้าร่วมสามารถนำองค์ความรู้ไปประยุกต์ใช้ได้อย่างเหมาะสมในพื้นที่ของตนเองได้